Ultrason Nedir? Nasıl Çekilir? Ultrason Çeşitleri ve Kullanım Alanları

Ultrason Nedir?

Ultrason, yüksek frekanslı ses dalgalarının vücuttaki dokulardan yansıması sayesinde görüntü oluşturan bir tıbbi görüntüleme yöntemidir. Ultrason cihazında bulunan prob, incelenecek bölgenin üzerine yerleştirilir. Prob tarafından gönderilen ses dalgaları dokulara ulaştığında geri yansır ve cihaz bu yansımaları görüntüye dönüştürür.

Ultrasonografi sırasında X ışını kullanılmaz. Bu nedenle röntgen ve bilgisayarlı tomografi gibi radyasyon içeren görüntüleme yöntemlerinden farklıdır. Genellikle ağrısız ve kısa süren bir işlemdir.

Ultrason ile organların yapısı, büyüklüğü ve bazı dokulardaki değişiklikler değerlendirilebilir. Kist, taş, sıvı birikimi veya bazı kitlelerin belirlenmesine yardımcı olabilir. Ancak ultrason sonucunun değerlendirilmesi, hastanın şikayetleri ve diğer tetkikleriyle birlikte doktor tarafından yapılır.

Ultrason Ne İçin Yapılır?

Ultrason, birçok farklı hastalık ve sağlık sorununun değerlendirilmesinde kullanılabilir. Hangi bölgenin inceleneceğine göre ultrasonun kullanım amacı da değişir.

Ultrason başlıca şu amaçlarla kullanılabilir:

• Karaciğer, safra kesesi, böbrek ve dalak gibi karın içi organların incelenmesi
• Böbrek ve safra kesesinde taş veya benzeri oluşumların değerlendirilmesi
• Kist ve bazı kitlelerin görüntülenmesi
• Tiroid nodüllerinin incelenmesi
• Meme dokusundaki değişikliklerin değerlendirilmesi
• Rahim ve yumurtalıkların incelenmesi
• Gebelikte bebeğin gelişiminin takip edilmesi
• Damarların ve kan akışının değerlendirilmesi
• Kas, tendon ve eklem çevresindeki yumuşak dokuların incelenmesi
• Bazı biyopsi ve girişimsel işlemlerde iğnenin yönlendirilmesi

Memorial da ultrasonun iç organların değerlendirilmesi, gebelik takibi, damar sorunları ve kas-iskelet sistemi gibi farklı alanlarda kullanılabildiğini belirtmektedir.

Ultrason Nasıl Çekilir?

Ultrason çekimi oldukça basit bir işlemdir. Hasta genellikle incelemenin yapılacağı bölgeye göre sırtüstü veya farklı bir pozisyonda yatırılır.

Cilt üzerine, ses dalgalarının daha iyi iletilmesini sağlamak amacıyla özel bir jel sürülür. Daha sonra ultrason probu cilt üzerinde gezdirilir. Prob tarafından gönderilen ses dalgalarının dokulardan geri yansımasıyla oluşan görüntüler, aynı anda cihazın ekranında izlenir.

İşlem sırasında doktor veya radyoloji uzmanı gerekli gördüğü bölgeleri farklı açılardan değerlendirir. İnceleme tamamlandıktan sonra ciltteki jel temizlenir ve kişi genellikle günlük yaşamına devam edebilir.

Ultrasonun süresi, incelenen bölgeye ve yapılan incelemenin türüne göre değişebilir.

Ultrason Öncesinde Hazırlık Gerekir mi?

Her ultrason işlemi için aynı hazırlık yapılmaz. Hazırlık gerekip gerekmediği, ultrasonun hangi bölgeye uygulanacağına bağlıdır.

Örneğin karın ultrasonu öncesinde belirli bir süre aç kalınması istenebilir. Bazı pelvik ultrasonlarda ise mesanenin dolu olması gerekebilir. Bu nedenle ultrason randevusu sırasında verilen hazırlık talimatlarına uyulması önemlidir.

Doktorunuz veya sağlık kuruluşu tarafından özel bir hazırlık belirtilmediyse ultrason öncesinde ekstra bir işlem yapılması gerekmeyebilir.

Ultrason Çeşitleri Nelerdir?

İncelenecek bölgeye ve ihtiyaç duyulan bilgiye göre farklı ultrason yöntemleri kullanılabilir.

1. Karın Ultrasonu

Karın ultrasonu; karaciğer, safra kesesi, böbrekler, dalak ve pankreas gibi karın bölgesindeki organların değerlendirilmesinde kullanılır.

Karın ağrısı, karında şişkinlik, safra kesesi taşı şüphesi, böbreklerde taş veya kist gibi durumların değerlendirilmesinde doktor tarafından istenebilir.

2. Pelvik Ultrason

Pelvik ultrason; kadınlarda rahim ve yumurtalıkların, erkeklerde ise pelvis bölgesindeki bazı yapıların değerlendirilmesine yardımcı olur.

Kadınlarda yumurtalık kistleri, miyomlar ve rahimle ilgili bazı sorunların incelenmesinde kullanılabilir.

3. Transvajinal Ultrason

Transvajinal ultrason, kadın hastalıkları ve doğum alanında kullanılan özel bir ultrason yöntemidir. İnceleme vajinal yoldan yapılır ve rahim ile yumurtalıkların daha yakından görüntülenmesine yardımcı olur.

Özellikle jinekolojik şikayetlerin değerlendirilmesinde ve gebeliğin erken dönemlerinde doktorun gerekli gördüğü durumlarda kullanılabilir.

4. Gebelik Ultrasonu

Gebelik sırasında bebeğin gelişimini takip etmek amacıyla ultrasonografi kullanılır. Gebeliğin farklı dönemlerinde bebeğin büyümesi, kalp atımı, gelişimi, plasentanın durumu ve amniyon sıvısı gibi çeşitli özellikler değerlendirilebilir.

Gebelikte yapılan ayrıntılı ultrason ise bebeğin organ ve anatomik yapılarının daha detaylı incelenmesini amaçlar. Ayrıntılı ultrason çoğunlukla gebeliğin 18-22. haftaları arasında yapılır.

5. Doppler Ultrason

Doppler ultrason, damarlar içerisindeki kan akımının değerlendirilmesini sağlar. Kanın akış yönü ve hızı hakkında bilgi elde edilmesine yardımcı olabilir.

Bacak damarları, boyun damarları ve diğer damarların değerlendirilmesinde kullanılabilir. Damar tıkanıklığı, daralma veya pıhtı şüphesi gibi durumlarda doktor tarafından istenebilir.

6. Meme Ultrasonu

Meme ultrasonu, meme dokusunun ve meme içerisinde görülen kitle veya diğer değişikliklerin değerlendirilmesinde kullanılan bir görüntüleme yöntemidir.

Özellikle genç yaş grubundaki kadınlarda ve mamografiye ek olarak gerekli görülen durumlarda kullanılabilir.

7. Tiroid Ultrasonu

Tiroid ultrasonu, tiroid bezinin yapısını değerlendirmek ve nodül gibi oluşumları incelemek amacıyla yapılır.

Tiroid nodüllerinin boyutu, yapısı ve özellikleri hakkında bilgi sağlayabilir. Doktor gerekli görürse ultrason eşliğinde biyopsi yapılması da mümkün olabilir.

8. Kas ve İskelet Ultrasonu

Kas, tendon, bağ ve eklem çevresindeki yumuşak dokuların incelenmesinde ultrason kullanılabilir. Kas yaralanmaları, tendon sorunları, bazı yumuşak doku kitleleri ve eklem çevresindeki sıvı birikimleri bu yöntemle değerlendirilebilir.

Ultrason Hangi Hastalıklarda Kullanılır?

Ultrason tek başına belirli bir hastalığın tanısını koymak için değil, hastalıkların değerlendirilmesine yardımcı olmak amacıyla kullanılır.

Doktorun değerlendirmesine bağlı olarak ultrason;

• Safra kesesi taşı
• Böbrek taşı
• Böbrek ve diğer organlarda kistler
• Tiroid nodülleri
• Meme kitleleri
• Karaciğer hastalıkları
• Damar tıkanıklıkları ve kan akımı sorunları
• Bazı kas ve tendon yaralanmaları
• Rahim ve yumurtalıklarla ilgili bazı hastalıklar
• Gebelikle ilgili durumlar

gibi birçok farklı sağlık sorununun değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Ultrason Zararlı mı?

Ultrason, iyonlaştırıcı radyasyon kullanmayan bir görüntüleme yöntemidir. Bu nedenle röntgen ve bilgisayarlı tomografiden farklı olarak radyasyon maruziyetine neden olmaz. Genel olarak güvenli kabul edilen ultrason, doktorun gerekli gördüğü durumlarda farklı yaş gruplarında kullanılabilir.

Bununla birlikte özellikle gebelikte ultrasonun yalnızca tıbbi gereklilik doğrultusunda ve sağlık profesyonellerinin önerisiyle yapılması önemlidir.

Ultrason Ağrılı Bir İşlem mi?

Standart ultrason genellikle ağrılı değildir. İşlem sırasında probun cilt üzerinde hareket ettirilmesi ve bazı bölgelerde hafif baskı uygulanması gerekebilir. Bu durum çoğu kişi tarafından kolaylıkla tolere edilir.

Ancak kişinin zaten ağrılı olan bir bölgesi inceleniyorsa probun uyguladığı basınç nedeniyle kısa süreli hassasiyet hissedilebilir.

Ultrason Sonucu Ne Zaman Çıkar?

Ultrason sırasında görüntüler anlık olarak elde edilir. Ancak görüntülerin değerlendirilmesi ve raporlanması gereken durumlarda sonuçların hazırlanma süresi sağlık kuruluşuna ve yapılan incelemenin türüne göre değişebilir.

Ultrason sonucunda görülen her bulgu tek başına hastalık anlamına gelmez. Sonuçların hastanın şikayetleri, muayene bulguları ve gerektiğinde diğer tetkiklerle birlikte doktor tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Ultrason ile MR Arasındaki Fark Nedir?

Ultrason ve MR farklı görüntüleme yöntemleridir. Ultrason yüksek frekanslı ses dalgalarını kullanırken MR, güçlü manyetik alan ve radyo dalgaları kullanarak görüntü oluşturur.

Ultrasonun önemli avantajlarından biri hızlı uygulanabilmesi ve radyasyon içermemesidir. Ayrıca gerçek zamanlı görüntüleme yapılabilmesi sayesinde bazı hareketli yapıların ve kan akımının değerlendirilmesine olanak sağlar.

MR ise özellikle beyin, omurga, eklemler ve yumuşak dokular gibi bölgelerde daha ayrıntılı görüntüler elde edilmesini sağlayabilir. Hangi yöntemin kullanılacağı, hastanın şikayetine ve doktorun değerlendirmesine göre belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Ultrason ne kadar sürer?

Ultrasonun süresi incelenen bölgeye ve yapılan işlemin türüne göre değişir. Basit bir ultrason incelemesi kısa sürebilirken daha kapsamlı incelemelerde süre uzayabilir.

Ultrason için aç olmak gerekir mi?

Her ultrason öncesinde aç kalmak gerekmez. Ancak özellikle karın ultrasonu gibi bazı incelemelerde görüntü kalitesinin daha iyi olması için açlık istenebilir. Randevu öncesinde sağlık kuruluşunun verdiği hazırlık bilgilerine uyulmalıdır.

Ultrason radyasyon içerir mi?

Hayır. Ultrason, X ışını veya başka bir iyonlaştırıcı radyasyon kullanmaz. Görüntüler yüksek frekanslı ses dalgaları kullanılarak oluşturulur.

Ultrason sonucu hemen belli olur mu?

Görüntüler işlem sırasında elde edilir. Ancak kesin değerlendirme ve raporlama için radyoloji uzmanının incelemesi gerekebilir. Sonuçların ne zaman teslim edileceği sağlık kuruluşuna göre değişebilir.

Ultrason gebelikte yapılabilir mi?

Evet. Ultrason, gebelik takibinde yaygın olarak kullanılan görüntüleme yöntemlerinden biridir. Gebeliğin farklı dönemlerinde bebeğin gelişiminin ve gebelikle ilgili yapıların değerlendirilmesine yardımcı olur.

Ultrason hangi bölüme girer?

Ultrason bir görüntüleme yöntemidir ve çoğunlukla Radyoloji bölümünde gerçekleştirilir. Ancak gebelik ve jinekolojik ultrason gibi bazı incelemeler Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanları tarafından da yapılabilir. Acıbadem de ultrasonu radyolojinin kullandığı temel görüntüleme yöntemleri arasında belirtmektedir.

Sonuç

Ultrason, yüksek frekanslı ses dalgaları kullanılarak vücudun farklı bölgelerinin görüntülenmesini sağlayan, hızlı ve yaygın kullanılan bir tanı yöntemidir. Karın ve pelvik organlardan tiroid ve memeye, damarlardan gebelik takibine kadar birçok farklı alanda kullanılabilir.

Ultrasonun hangi bölgeye ve ne amaçla yapılacağı doktor tarafından belirlenir. Elde edilen görüntülerin değerlendirilmesiyle hastalıkların tanısına, takibine veya gerektiğinde başka tetkiklerin planlanmasına yardımcı olunabilir.